اسماعیلیان بدخشان درآزمون زمان
اسماعیلیان بدخشان درآزمون زمان
زیباکیان
دوگروه ازمسلمانان اسماعیلی دربدخشان، ازقرن ها به این سوزندگی دارند، یکی اسماعیلیان( شیعی )ودیگری اسماعیلیان (سنی)، این گروه های اسماعیلی درقسمت های ازمناطق اشکاشم، روشان،جامرچ، جرم، اسکان، درایم، چخان، خستک، غاران، شیوه، اسکان، زیباک، منجان، وردوج، کران، شکی، اوشنیگان، یمگان، واخان، منجان، فیض اباد، شغنان ... به گونه علنی واشکارا زندگی دارند وشماری دیگرآنها درولسوالی های راغ ها، قسمت های ازوروج، سرغیلان، کشم، تشکان، درایم، جرم و مناطق دروازها بنابردلایلی هنوزم ( تقیه ) ومخفیانه به حیات خود ادامه میدهند. اما ارتباط آنها به دیگرجماعت های اسماعیلی کاملاتامین است. اسماعیلیان شیعی به طریقه دست بارنمازادا کرده وامورمذهبی را نیزبه گونه مذهب شیعی بجا میکنند اما اسماعیلیان سنی برخلاف دسته بسته نمازخوانده وسایرمسایل مذهبی خودرا به طریقه اهل سنت وجماعت انجام میدهند، عده اسماعیلی سنی بیشترین رسم ورداجهای محلی شان را فراموش وبه آن بیگانه شده اند.
اسماعیلیان،درگذشتها بنابرمحدویتهاوجبرزمان کمتردرمحضردیگران چهره وعقیده خودرا آشکارمیکردند، اما حالابیشترآنها به علاقه مندی خودرا اسماعیلی معرفی می کنند، اما شماردیگرهنوزم با روش گذشته از تقیه استفاده میکنند.
اسماعیلیان بدخشان همه تاجک بوده وزبان عمومی شان فارسی دری است، افزون برآن اسماعیلیان به زبانهای منجی، سنگلیجی، شکاشمی، روشنانی، وخی و شغنی صحبت میکند واین زبان ها را ( زبان های اسماعیلی ) مینامند.زیرا همه گویندگان این زبان ها اسماعیلی ها هستند. واین زبان ها ازفیض مذهب آنها زنده مانده است.وادعا دارند که زبان فارسی نیزمرهون جسارت هاوقیادتهای شورانگیزاسماعیلی ها است ، که کس نمی تواند ازآن چشم پوشی کند.
اسماعیلیان دربدخشان به ( پنج تنی ) نیزمعروف ومشهوراند، وپنج تن عبارت ازحضرت ( محمد، علی، فاطمه، حسن وحسین ) است. همه اسماعیلیان پیرورشته امامت بوده وامامت درعقیده آنها یکی ازپنج اصلی اساسی دین مقدس اسلام بوده وامام یاری کننده وحامی دین خدا،معلم تاویل وتفسیرکلام خدا، وراث همه دانشهای الهی ومحیط به همه علوم باطنی است ، امام وصی وجانشین پیامبرخداحضرت محمد مصطفی است .
نخستین امام آنها مولانا علی وخانواده او حضرت امام حسین، امام زین العابدین، امام محمد باقروامام جعفرصادق .... که همه ازنسل پیامبرخداوخانواده گرامی حضرت محمد (ص ) می باشد . اسماعیلیان مذهب وطریقه خودرا شاخه اصلی وراستین اسلام دانسته وبه پیروی ازین عقیده اسلامی خویش ، صمیمانه به دین اسلام وبه مذهب اسماعیلی وفاداروثابت قدم باقیمانده اند.
تعلق اسماعیلیان به این مذهب باعث گردیده که آنها درمقابله با جوامع مقتدراهل سنت وجماعت وجوامع دوازده امامی قراربگیرند . تاریخ اسماعیلی ها شاهد درد ناکترین حوادثی است که کمترمیتوان نظیرآن را درجوامع بشری جستجو کرد. حلقات خاصی دردستگاه های قدرت با خشونت وبیرحمی دربرابراین دسته مردم زورزده اند. وعواملی را به منظورسرکوبی آنها اعمال وتحمیل کرده اند.
مخلفان تاریخ آنها را با دروغ انباشته اندوصدها تهمت واتهام به اسماعیلیان برچسپ زده شده وآنها درطول قرن ها ، درعمق بحرانها ، توفان ها ودراوج بدبختی وناتوانی ها به وجود فشارهای بیشماروبا وجود خفقان ونبود امکانات مقاومت کرده وبه حیات مذهبی خود با شعایراسلامی ادامه داده اند. مردم اسماعیلی بدخشان بنابرتعلمیات مذهبی شان، نماز، دعا وعبادات خودرا بیشتردورازانظاربجا میاورند واین عمل را گویا شیوه عبادت پیغمبرخدا درغارکوه حرامیدانند . آنها درگذشته ها نمی توانستند به گونه جمعی عبادت کنند ، ازمقامات رهبری مذهبی دستوربدان یافته اند که هرخانواده، درخانه عبادت بجا آورند، آنها که نمازشان ( زن ومرد ) یکجایی صورت میگیرد ، درهرخانه نوع ( پنج ) ستونه تاجکی، محلی خاصی را برای عبادت اختصاص داده وهمه اعضای خانواده یکجا درآن نمازمیخوانند، که این مورد تا امروزدرهمه خانواده های اسماعیلی بدخشان معمول است . درقسمت های اشکاشم ، زیباک ، شغنان که تا اندازه زمینه وفرصت مساعد گردیده جماعتخانه های اسماعیلی فعال شده ومردم جهت ادای نمازبه آنجا میروند.
موج تفکراسماعیلی که گویا اسلام معتدل است وسازگاربا عصروزمان ازآغازتا اکنون دربدخشان جاریست ودرمقابل هرنوع بیداد وجفا موضعیگیری خردمندانه داشته وبا احیتاط لازم عمل کرده است، هرچند بنگاه های نشراتی ورسانه های (شینداری، تصویری، وچاپی ) را دراخیتارندارند وآثارمربوط به آنها نیزاقبال چاپ نمی یابد، ودسته های تبلیغی سیاررا نیزسازماندهی نکرده اند. با آنهم متاثرازهیچ نهاد وطریقه دیگرنشده وهیچگاه دیگران را به خود مقدم نمی دانند ونا توانی وکمبود خودرا نیزپذیرا نیستند.اسماعیلیان بدخشان مردمان مقاوم ،صبوروحلیم اند ودرمناطق آنها جرایم چون قتل، دزدی ، زنا ، لواط ، اختطاف ، قمار، شراب ، غضب ، دروغ ، بهتان ... وجود نداشته ویا گراف آن درسطح اندک است . نسبت نبود معالج، دارو،داکترو وضعیت بدی اقلیمی شماری ازکهن سالان اعتیاد به مواد تریاک دارند که تعداد آنها نیزنهایت کم شده ومبارزه علیه آن ازطریق تداوی وبرنامه های آگاهی دهی به شدت ادامه دارد. اسماعیلیان مشارکتی چندانی درنظام های دولتی واداره ملکی ونظامی نداشته وکمتربه آنها زمینه ورود میسرمیگردد ، حتی درمناطق مربوط به آنها مسولان ادارات باشندگان غیربومی میباشند. ظرفیت های کاری خوبی دربین آنها وجود دارد که ازآن گرفته نشده است . آنها پیوسته تابع حکومتهای مرکزی بوده وبه گروه وتنظیم ها ی خاصی وابسته نیستند. شماری ازمردم شغنان علاقه به مسایل سیاسی گرفته ودرین عرصه فعال شده اند ، اما تا هنوزبدون ازایجاد مشکل برای خودومردم آنجا دستاوردیگری نداشته اند.
روابط اسماعلیان با سایرمردم بدخشان ، خیلی صمیمانه ودوستانه بوده ودرطول هزارواندی هیچگونه مشکلی قابل ملاحظه بین آنها به مشاهده نرسیده است. همه مردم درفضای دوستی ، یکدیگرفهمی ، احترام متقابل ، تحمل یکدیگر، بدون تعبیض تعصب وتفوق طلبی درروستا وقریه های مشترک با هم زندگی دارند.واین نماینگرفرهنگ عالی وآگاهی مردم این سرزمین است که میتوان آنرا نمونه فرهنگ تحمل ویکدیگرفهمی عنوان نمود.
