معرفی یک کتاب ارزنده از فرهاد دفتری
ادبيات اسماعيلی
کتاب شناسی و مطالعات
اين اثر نمادين تحقيق عامی از تاريخ اسماعيليه، منابع دست اول مربوط به دورههای مختلف آن و مروری در مطالعات اسماعيلی است. اين کتاب ارايهگر فهرست زيرنويسی شدهی تمام منابع منتشرشده در دوران ميانه و اوايل دوران جديد است که توسط مؤلفان اسماعيلی و غير اسماعيلی در زمينه تاريخ و عقايد اسماعيلی نگاشته شدهاند.
ادبيات اسماعيلی تحقيقات رو به پيشرفت در زمينه مطالعات اسماعيلی را در خود گنجانده است، که فهرست کاملی از تحقيقات درجه دوم در تمام جنبههای تاريخ و عقايد اسماعيلی، تاريخ و نهادهای سياسی و هنر و باستانشناسی فاطميان را شامل میگردد. به علاوه، در آن زمينههای مطالعاتی جنبی معين و در عين حال مربوطی، نظير اخوان الصفای معروف و دروزيان که اساساً در قرن ۵ هـ /۱۱ م از اسماعيليان منشعب شدند، تا حدودی گنجانده شده است.
گزيدهای از رسالههای دانشگاهی مربوط به اسماعيليه و فهرست امامان و داعيان اسماعيلی نيز در آن جای گرفته است. از نقطه نظر زبانی، انتشارات عربی، فارسی، تاجيکی (سريليک) و اردو به طور کامل ارايه شدهاند، و به همين ترتيب تمام مطالعات در زبانهای اصلی اروپايی نيز در آن آمده است.
اين اثر گواه تغييراتی است که در قرن گذشته در زمينهی مطالعات اسماعيلی رخ داده است. دکتر دفتری، معاون مدير و رييس بخش تحقيقات علمی و انتشارات میگويد که: « تصوير اسماعيليان تا دههی ۴۰ /۱۹۳۰ کاملاً و به خطا بر اساس مدارک فراهم آمده و يا جعل شده توسط مخالفانشان بود». در نتيجه اسطورهها و افسانههای مختلفی در ميان جوامع مسلمان و غرب دربارهی تعليمات و سنن اسماعيليان به طور وسيعی پراکنده شد.
اين ميانبُر به مطالعات اسماعيلی به وسيلهی بازيابی و مطالعه متون اسماعيلی متعدد و قابل اعتمادی که در کتابخانههاي شخصی هند، آسيای ميانه، سوريه، يمن و ديگر مناطق به دست آمدهاند تحقق يافته است. بسياری از اين متون از دهه ۱۹۵۰ به اين سو مورد ويرايش، ترجمه و نشر قرار گرفتهاند و لذا به پيشرفت شگفتانگيز تحقيقات اسماعيلی جديد ياری رساندهاند. دکتر دفتری اضافه میکند که: «در نتيجه، ما شاهد پديد آمدن چاپهای انتقادی اين نسخهها و ظهور آهستهی تصوير تازهای از تاريخ اسماعيلی بوديم.»
ادبيات اسماعيلی دکتر دفتری به عنوان يکی از برجستهترين صاحبنظران مطالعات اسماعيلی، کتاب مرجع و منبع ارزشمندی از آثار عالمانه است که حاصل گرانقدر سالها اشتغال وی در زمينهی مطالعات اسماعيلی است.
